(00:00:00) Trưởng lão: Tại duyên nó vậy. Rồi bây giờ còn hỏi Thầy gì thêm nữa không?

Sư Tuệ Tĩnh: Bây giờ với con thì con theo cái sự mà của sư Phước Nhẫn hỏi đó Thầy, thì con theo đó con nghe, để mà con tiếp tục tu thôi chớ con không có cái gì để hỏi.

Trưởng lão: Bây giờ Thầy sẽ nói thêm về cái phần mà rắc rối nhất là ở trong kinh sách của Phật, là cái phần Kiết sử.

Đầu tiên chúng ta học có Năm hạ phần kiết sử. Cái Thân kiến kiết sử, năm cái hạ phần kiết sử thì cái thứ nhất là thân kiến, cái kiến chấp về cái thân của mình.

Đức Phật nói, kiến chấp về cái thân của mình. Cho nên trong cái bài pháp nói: “Vô thường, khổ, không, vô ngã”, có nghĩa là đức Phật muốn giải thích cho mình hiểu cái ngã của mình nó không có cái gì thật sự trong đó. Cho nên đừng có chấp nó, không phải là: ‘Sắc, thọ, tưởng, hành, thức’, không phải năm cái uẩn này có một cái nào là của nó. Mình chấp cái thân của mình là sắc; cái thọ là thân của mình, là cái của mình. Rồi mình chấp cái tưởng là của mình; chấp cái hành là của mình; mình chấp cái thức là của mình. Thì cái đó là thân kiến, thật không có đúng, nó trói buộc mình dữ lắm. Nhưng mà cái này, dường như ai cũng bị trói buộc, không dễ gì với cái kiến kiết sử này đâu, đó là cái thứ nhất.

Cái nghi kiết sử, thế tại sao mà ở trong cái thức, mình phải so sánh trở lại Ngũ triền cái, năm cái triền cái, nó có cái nghi, nghi triền cái. Nghi triền cái, là cái sự kiện đó nó đi ngang qua, nghi cái điều đó, thấy cái tướng nó, đó là triền cái. Còn bây giờ đã nghi rồi, mình nghi cái gì rồi, nghĩa là nó không phải là thoáng qua, cái kia cái màng nó ngăn che, mình vừa thấy, vừa thấy cái tướng, dáng cái người đó, mình nghi nó ăn cắp, ăn trộm phải không, cái đó là cái triền cái. Mình phân biệt, những cái chữ dùng này nè, nó làm cho mình phải ngăn che, mình không có phá được cái đó. Cho nên cái nghi nó làm cho mình trong tâm mình cứ lo lắng, sợ nó lấy đồ này kia, nên cứ dòm chừng. Nó làm cho mình không có được yên tâm, không có được thanh thản, cứ phải dòm chừng nó, sợ nó lấy cái này, lấy cái kia, đó là cái nghi triền cái.

(02:35) Còn cái nghi kiết sử, thì nó đang sẵn có cái nghi rồi. À bây giờ, thí dụ như mình nghi một cái người nào, nhưng mà cái đó nó cứ hiện ra trong tâm của mình. Người đó thì họ đi đâu rồi mình không thấy, nhưng mình nghi. Ví dụ như đọc cái câu kinh của Đại thừa, mình nghi, mình không biết nó đúng hay sai. Cái đó nó thuộc về nghi kiết sử, nó trói buộc mình. Ví dụ như nghe câu công án Phật, ví dụ như: “Ba cân gai hỏi Phật là gì?”. Ba cân gai mà mình nghi, sao ba cân gai là Phật được, cái đó là mình bị kiết sử.

Cho nên vì cái khéo léo sử dụng của thiền Đông độ, người ta khởi cái nghi tình, để cho nó đừng có khởi niệm nghi, nó bắt mình cứ ôm ấp cái nghi. Còn cái nghi triền cái thì mình thoáng thấy, mình khởi tâm nghi đây, cho nên nó chưa có cái nghi trong đó, còn cái này, cái nghi cứ ôm ấp, đó là nghi. Cho nên vì vậy mà cái người tu theo thiền Đông độ mà nghi tình, thì họ sử dụng cái nghi này là cái nghi kiết sử, nó có sẵn. Cái gì mà nó có sẵn, nó trói buộc mình, thì đó là thuộc về kiết sử.

Còn cái mà không có sẵn …​

(03:57) Còn cái giới cấm thủ. Giới cấm thủ, có nghĩa là một cái người đó họ chấp giới, họ giữ cái giới, chẳng hạn bây giờ Thầy bị bệnh, ngày ăn một bữa, mà giờ ăn không có được, phải không, mà sáng Thầy phải uống thêm chút cháo đặng Thầy uống thuốc, mà giờ Thầy chấp nhận quyết định trưa ăn hoặc uống thôi, chớ không có sáng ăn, đó là kêu là giới cấm thủ. Bởi gì nó thuộc về hạ phần kiết sử, nó trói buộc mình.

Giới luật nó cũng trói buộc mình, nếu mình chấp nó thì trói buộc. Nhưng ở trong Phật đã dạy, mình: “Khai, giá, trì, phạm”, phải không, có khai, khai giới ra. À thí dụ như bây giờ Thầy bị bệnh, sáng Thầy phải uống thuốc, còn để bụng trống uống thuốc thì không có nên, nó sẽ bệnh, thì do đó Thầy phải uống một ly sữa, ăn chén cháo rồi Thầy mới uống thuốc. Cái đó là Thầy khai giới. Bây giờ trước khi Thầy ăn, Thầy khai giới: “Hôm nay vì cái thân bệnh tôi xin khai giới để uống thuốc. Sau khi uống thuốc mạnh rồi, tôi đóng giới lại”. Khai, giá, trì, phạm mà. Cho nên tôi không có phạm giới, vậy tôi có pháp tôi thực hiện chớ không phải là tôi cố chấp. Còn mình chấp tôi không ăn phi thời, nhất định chết bỏ chớ không ăn phi thời, do đó bỏ uống thuốc không được. Vì vậy mà uống thuốc không được mà bệnh không hết. Bệnh không hết thì chỉ còn nước chết, cái này là giới cấm thủ.

Nó thuộc về kiết sử, nó trói mình. Khi mình chấp giới nó bị trói. Phật cho mình một cái lối, để cho mình khai, cũng như bây giờ, có người phụ nữ, họ bị chết đuối dưới sông. Họ đang hụp lặn ở dưới, mà mình đi ngang, mình gặp. Mình là vị tu sĩ mà, không được, giới cấm không được đụng người phụ nữ cho nên mình đi luôn, người đó chết. Trong khi đó mình khai giới: “Bây giờ trước cái tình trạng mà quá cấp bách như thế này, tôi phải cứu người. Cho nên tôi phải khai giới liền”. Tôi nhảy xuống lội ra ôm cô ta lên. Xong rồi, có người khác đến hô hấp cho cô ta, thì mình giao cho người ta. “Tôi xin đóng giới lại”, ngay liền đó tư tưởng của mình xin đóng giới lại, từ đây thì mình ra đi, không để cho người ta lưu lại ơn nghĩa gì hết, thì tức là mình không có lưu lại cái tình cảm của mình. Nhất định đóng giới lại và giữ gìn, không có để sự đụng chạm nhau mà nó gây ra cái cảm xúc của nam nữ. Giờ đó mình đóng giới lại tức là mình giữ gìn như vậy.

Cho nên người như vậy gọi là không bị năm cái hạ phần kiết sử này, còn không khéo. Bởi vì, ở đây những cái phần này rất quan trọng để cho mình biết những cái điều kiện mà nó xảy ra, mà mình chấp giới quá, thì mình bị kiến kiết sử của giới trong cái hành trì tu hành của mình.

(06:47) Tham kiết sử tức là cái tham của mình. Mình ham muốn cái đó, nó có ham muốn ở trong lòng của mình. Thí dụ như bây giờ mình muốn cái này, mình muốn cái máy này. Cái lòng ham muốn của mình, nó luôn luôn mà mình không có chịu đoạn dứt nó ra, mình cứ cho nó trói buộc, để cho tới chừng mình có tiền sắm mới được, cái đó gọi là tham kiết sử. Tham kiết sử của hạ phần.

Sân kiết sử là bây giờ mình đang sân nè, nó trói buộc cái lòng sân của mình, tức là nó buồn phiền trong đó. Nó chửi mình, nó nói nặng nhẹ hoài, nó tức giận mà không chịu xả ra, đó là mình bị sân kiết sử. Năm cái này gọi là Năm hạ phần kiết sử, nó mới hạ thôi.